مقاله
136 بازدید
تاریخ ارائه : 1/8/2013 11:44:00 AM
موضوع: جامعه شناسی
تاثیر عزاداری برای اباعبدا... الحسین (ع) بر هویت مذهبی و ملی جوانان
مقدمه:
آنچه موضوع این نوشتار قرار گرفته فرمایشی کوتاه از امام خمینی رحمه ا... علیه می باشد که با تیز بینی و درایت ویژه ای بیان شده است .در سالها قبل امام  (ره ) فرمود: "این محرم و صفر است که اسلام را زنده نگه داشته است ."  صحبت مذکور هر چند خلاصه است ، لیکن حکایت از واقعیتی غیر قابل انکار در طول تاریخ تشیع دارد که پیرامون آن بحثهای فراوانی صورت گرفته است . بدون شک پیرامون فضائل عزاداری برای اباعبدا.. الحسین علیه السلام و تاثیرات آن در طول تاریخ کتابهای فراوانی نوشته شده که موضوع این نوشتار نمی باشند .آنچه هم اکنون با توجه به موضوع بحث ، در پی آن خواهیم بود نگاهی جامعه شناختی به تاثیرعزاداری برای اباعبدا.. علیه السلام برهویت جوانان ایرانی  می باشد . هر چند تحلیل جامعه شناخی خود حادثه عاشورا نیز می تواند موضوع بحثی مستقل قرار گیرد که در فرصت مناسب بدان نیز خواهیم پرداخت .
تحلیل نظری موضوع:
1-    از زمانی که اسلام وارد ایران شده و مردم ایران بدلیل نارضایتی از حاکمیت وقت ، با رضایت کامل اسلام را پذیرفتند ، اسلام در اعماق زندگی آنها نفوذ کرده و بخش قابل توجهی از گرایشات ، تمایلات و کنش های آنها را جهت داده، تعیین کرده است . از آن هنگام عناصر فرهنگ ایرانی عمدتا تغییر کرده ماهیت اسلامی گرفتند و یا بشدت تحت تاثیر آن قرار گرفتند . بنابراین در بررسی هویت ملی و دینی ایرانیان در هم تنیدگی خاصی را مشاهده می کنیم که بسادگی از همدیگر قابل تفکیک نمی باشند . هر چند تذکر این نکته نیز ضروری است که از حدود 100 سال پیش به این طرف با نفوذ فرهنگ  غربی بداخل کشور بعضی عناصر فرهنگ ایرانی اسلامی  ماهیت بیگانه گرفته و تحت تاثیر فرهنگ ملی و دینی قرار ندارند . در چنین شرایطی می توان ادعا کرد بخش عظیمی از فرهنگ ایرانی و ملی تحت تاثیر شدید دین قرار داشته و دارد . مذهب و دین (بویژه مذهب تشیع) در طول تاریخ منشا حرکتهای عظیمی بوده که آثار آن برای قرنها باقی مانده است و آخرین نمونه آن ظهور انقلاب اسلامی ایران بعنوان پدیده ای بی بدیل در زمان معاصر به رهبری ، رهبری دینی و مذهبی می باشد . مذهب در ایران همواره و مستمراً در صدد نوسازی و مدد روح جمع و روح فرد بوده و کارکرد اصلی آن حرکت زایی بوده است .
2-    دورکیم جامعه شناس فرانسوی برای یافتن علل و عوامل حرکت زا بودن مذهب به سراغ مراسم و مناسک مذهبی رفته که در قالب تجمع های سیاسی – مذهبی مردم شکل می گیرند . به نظر او تجمع مردم حرکت زاست چرا که کسی که برای جمع مردم سخنی می گوید پژواک و طنین احساسات و آرزوهای بر زبان آماده آنان را می شنود ، کم کم احساس می کند که به طرز خاصی نیرویش افزوده شده است وآانگاه به نوبه خود این نیروی افزوده شده را به سرچشمه آن یعنی جمع مردمان باز پس می فرستد. احساساتی که سخنران با کلماتش به آنها دامن زده است بصورت بزرگ شده و تشدید یافته به او باز می گردد . و بدینگونه احساسات خود او را تقویت می کند . نیروهای پرشوری که بر می انگیزد در خودش طنین مجدد می یابد و به لحن موثر او سرعت می بخشد . دیگر او تنها یک آدم ساده نیست که سخن می گوید بلکه صورت خارجی گروه و تجسم گروه است . به همین دلیل است که همه فرقه های سیاسی ، اقتصادی یا اعتقادی مواظب اند که همایش های دوره ای داشته باشند تا اعضایشان بتوانند با به نمایش درااوردن ایمان مشترک خود در بین جمع به آن جانی تازه ببخشد. برای تقویت آن احساسات ، که اگر به حال خود رها شوند بسرعت رو به ضعف می گذارند ، کافی است آنهایی که چنان احساساتی دارند را گرد هم آورد و در ارتباط نزدیکتر و فعالتری با یکدیگر قرار داد . همانگونه که مشاهده می شود یکی از مسائل مهمی که در مراسم و مناسک مذهبی وجود دارد ، تحریک و تهییج احساسات جمع و باز خور احساسات تشدید یافته به خود آنها و در نتیجه حرکت زائی در جمع است . جامعه شناس دیگری به نام کولینز نیز معتقد است دستکاری احساسات جمعی سبب سرایت آنها به دیگر افراد می شود و تحریک و تهییج متناوب احساسات در نهایت موجب پایداری و اعتبار احساسات خواهد شد . گوردون نیز معتقد است چنین وضعیتی بویژه در گروهها مذهبی و دینی موجب تقویت روابط درون گروهی و نیز ایجاد و تقویت همبستگی و انسجام گروهی خواهد شد که در نهایت زمینه های پایداری نظام اجتماعی ، سیاسی و فرهنگی را فراهم می کند .
3-    علاوه بر مراحل جامعه پذیر کردن و فرهنگ پذیر کردن نسل جدید که میتواند از طریق تجمعات و مراسم دینی انجام گیرد ، نکته مهم دیگری نیز وجود دارد که عدم توجه به آن خسارات جبران ناپذیری برای جامعه در پی دارد . و آن نکته مهم و اساسی حفظ و پویایی واقعیتهای اجتماعی درونی شده می باشد . چرا که در هر جامعه ای برای افراد و گروهها موقعیت های ناخواسته و پیش بینی نشده ای بوجود می آید که واقعیتهای اجتماعی درونی شده آنها را سخت در معرض خطر قرار می دهند. علاوه بر این اگر چنین موقعیتهایی برای بعضی از افراد بوجود نیاید ، باز هم واقعیت اجتماعی درونی شده نیازمند پویایی و هماهنگی با شرایط زمان و مکان می باشد . اگر باورها و ارزشهای درونی شده پویایی لازم را نداشته باشند ، بطور قطع  با ایستایی و مرگ و نابودی همراه است. بنابراین باید جهت حفظ ارزشها و باورهای درونی شده ، چاره اندیشی کرد . برگر و لوکمان در اثر مشترکشان سعی کرده اند چاره اندیشی مناسبی بدین منظور ارائه نمایند . آنها معتقدند مهمترین وسیله حفظ واقعیت اجتماعی درونی شده گفتگو است . واقعیت ذهنی که هرگز درباره اش سخن گفته نشود بتدریج متزلزل می شود . گفتگو، به موضوع هایی که قبلا به نحوی گذرا و مبهم ادراک شده اند طرحهایی قاطع و استوار می بخشد. کسی ممکن است درباره دین خود تردیدهایی داشته باشد ، این تردیدها هنگامی که شخص درباره اش بحث می کند به نحوی کاملا متفاوت بصورت واقعی در می آیند . به این ترتیب وی در این تردیدها خود را با سخن متقاعد می سازد . به بیان کلی دستگاه مکالمه، واقعیت را با سخن راندن از عناصر گوناگون تجربه و اختصاص دادن جایگاهی محدود در جریان واقعی به آنها حفظ می کند . برگر و لوکمان آنگاه تاکید می کنند که برای آنکه واقعیت ذهنی به نحوی موثر حفظ شود ، دستگاه مکالمه باید پیوسته و همساز باشد؛  گسیختگیهایی که در پیوستگی یا همسازی پدید می آیند بنابر ماهیت امر ، خطری برای واقعیت ذهنی مورد نظر، بشمار می روند . بطور کلی تکرر و استمرارگفت و گو  بر قدرت واقعیت آفرینی آن می افزاید . اما عدم تکرار را گاهی می توان با شدت مکالمه، هنگامی که وقوع می یابد، جبران کرد .
4-    جوانی سنی است که طی آن بتدریج پس از بحران بلوغ ، نقش ها و گرایش های عام در افراد بجود آمده، دیگری تعمیم یافته و هویت  شکل می گیرد . در این سن ، جوانان دارای ویژگی های خاصی هستند که امعان نظر به آنها برای یک پژوهشگر اجتماعی لازم و ضروری است . یکی از ویژگی های بارز آنها معمولا توجه به اموری معطوف می شود که از هیجان و جذابیت بیشتری برخوردار باشند . بدین لحاظ شاهدیم در این سن گرایش زیادی به فیلمها ماجراجویانه و مهیج ، ورزش های پر تحرک و اصولا هر فعالیتی که احتیاج به نیروی بیشتری باشد ، هستیم . بطور طبیعی نزد جوان مذهبی نیز برنامه های دینی که با هیجان آفرینی بیشتری همراه باشند ، از جذابیت بیشتری برخوردار بوده ، طرفدار بیشتری دارند . یکی دیگر از ویژگی های سن جوانی گرایش زیاد به فعالیتهایی است که از شادی و نشاط برخوردار باشند ، به همین لحاظ معمولا جلسات شاد و نشاط آور در بین جوانان از اهمیت بیشتری برخوردار بوده ، شرکت کننده بیشتری دارند . یکی دیگر از ویژگی های سن جوانان آن است که معمولا جوانان به فعالیتهای آرامش بخش و بهجت زا گرایش دارند ، به همین دلیل گشت و گذار در پارکها ، کوهنوردی و سیر و سیاحت ، در میان جوانان طرفدار زیادی دارد . بدون تردید مراکز دینی و مذهبی ، تاریخی و ملی فراوان در کشور می تواند تا حدود زیادی برای جوانان ما آرامش بخش و بهجت زا باشد .
علاوه بر اینها جوانان طرفدار فعالیتهایی هستند که همنوائی بیشتری با نوسانات روحی آنها داشته و تسکین دهنده آنها باشند . بنابراین اگر تبلیغ مبلغان دینی نتواند جوانان را تسکین داده همسو با نوسانات روحی آنها نباشد ، جوان بطور طبیعی به راههای دیگر برای ارضاء این نیاز خویش روی خواهد آورد . بنابراین برای جهت دادن به خواسته ها و نیازهای طبیعی جوانان و ارضاء صحیح آنها ، باید محل و جایگاههای ویژه ای در نظر گرفته مورد توجه قرار گیرد .
از منظر دیگر ، در سن جوانی بحران بلوغ  تمام و مرحله ای با ثبات تر از مرحله قبل شروع شده است . در این سن معمولا تحصیلات متوسطه و عمومی به پایان رسیده ، افراد مستعد و علاقمند وارد دانشگاه و بقیه نیز جذب کار شده اند . در حقیقت در این مرحله است که جوان رشد عقلی پیدا کرده دارای تفکر فرضی و خیالی شده ، توانایی استقلال دارد . بنظر پاول هنری استقلال جوانان به سه عامل بستگی دارد :
-        نگرشهای کلی اجتماعی درباره استقلال نوجوانان در فرهنگی که نوجوان در آن زندگی می کند 
-        شیوه های فرزند پروری و الگوهای رفتاری که والدین نوجوان به او نشان می دهند .
-        کنش متقابل با همسالان و حمایت آنها از مستقل شدن نوجوانان.
در این مرحله از رشد در آگاهی جوانان انتزاعی تدریجی از نقش ها و گرایشهای خاص اشخاص دیگر به نقش ها و گرایش های عام شکل می گیرد . بعبارت دیگر در این مرحله دیگری تعمیم یافته در جوانان شکل گرفته تثبیت می شود . بنابراین در این مرحله هویت جمعی جوانان به مرحبه ثبات نزدیک و بیشتر قابل سنجش و اندازه گیری است . در نتیجه کنش جوان قابل پیش بینی خواهد بود . هر چند طبق نظر جامعه شناسان هویت نیز پویاست و همواره با واقعیت عینی در رابطه ای دیالکتیک قرار دارد ، ولی پایه های اولیه هویت جمعی که شخصیت بر اساس آنها مراحل بعدی رشد را طی می کند ، از ثبات و دوام بیشتری برخوردار است. و تا هنگامی که موقعیتهای حاشیه ای زندگی واقعیت درونی شده را تهدید نکنند ، تغییر اساسی بوجود نیامده ، تغییرات آن در جهت تکامل و پویایی خواهد بود .
وضعیت شرکت جوانان در مراسم ومناسک مذهبی:
آنچه در چند بند اخیر گذشت بعضی از نظرات جامعه شناسی در خصوص میزان تاثیر گذاری مراسم و مناسک مذهبی در درونی کردن ارزشها و هنجارهای دینی و نیز ایجاد و تقویت همبستگی و انسجام گروهی و دینی در میان شرکت کنندگان بود . اکنون با توجه به آنچه گذشت لازم می دانیم وضعیت شرکت جوانان در مراسم مذهبی و نیز میزان علاقمند انها به شرکت در مراسم مزبور را توضیح و تشریح نمائیم . همچنین بدلیل تاثیر پذیری زیاد جوانا از اعضا خانواده و دوستان صمیمی و نزدیک خود ، وضعیت شرکت آنها را نیز در مراسم مزبور مورد بررسی قرار میدهیم.
بر اساس تحقیقی که در سال 1377 پیرامون هویت دینی و ملی جوانان ساکن مشهد انجام گرفت . بعنوان یک متغیر وضعیت شرکت جوانان ، اعضا خانواده و دوستان آنها در مراسم و مناسک دینی ذیل ، مورد بررسی و پرسش قرار گرفت.مراسم عزاداری . کلاسهای قرآن مجید ، کلاسهای عقاید و احکام ، سخنرانیهای اخلاقی و اعتقادی ، مراسم جشن ولادت ائمه اطهار علیهم السلام، نماز جماعت  و نماز جمعه . حال نتایج بدست آمده از تحقیق مزبور که بر اساس نمونه گیری علمی در سطح شهر مشهد اجرا گردید ذیلا تشریح می کنیم تا گام بعدی تحلیل را نیز برداشته باشیم.
الف)علاقمندی جوانان به شرکت در مراسم و مناسک مذهبی
نتایج بدست آمده نشان می دهد ، بیشترین علاقمندی جوانان (با 42/61 درصد از کل جوانان) به شرکت در مراسم جشن و شادی ولادت ائمه معصومین علیهم السلام بوده و علاقمندی به شرکت در مراسک عزاداری (با 62/58 درصد از کل جوانان) در ردیف دوم قرار گرفته است . کمترین علاقمندی جوانان (با 06/23 درصد از کل ) به شرکت در کلاسهای عقاید و احکام بوده است . همچنین 42/36 درصد جوانان علاقمند به شرکت در نماز جماعت ، 03/31 درصد علاقمند به شرکت در نماز جمعه ، 38/30 درصد آنها علاقمند به شرکت در سخنرانیهای اخلاقی و اعتقادی و 09/29 درصد علاقمند به شرکت در کلاسهای قرآن مجید بوده اند . از سوی دیگر میانگین علاقمندی جوانان به شرکت در تمام مراسم و مناسک مزبور 57/38 درصد بوده است.
ب)میزان شرکت جوانان در مراسم و مناسک مذهبی
بررسی های صورت گرفته نشان می دهد بیشتر میزان شرکت کننده با 1/63 درصد کل جوانان در مراسم عزاداری بوده و شرکت جوانان در مراسم جشن و شادی ولادت ائمه (ع) (با 7/47 درصد کل جوانان) در ردیف دوم قرار گرفته است . کمترین شرکت کنند (با 22 درصد از کل جوانان) در کلاسهای عقاید و احکام بوده است. همچنین 5/41 درصد جوانان در نماز جماعت ، 3/43 درصد در نماز جمعه ، 33 درصد در کلاسهای قرآن و 4/24 درصد آنها نیز در سخنرانیهای اخلاقی و اعتقادی شرکت کرده و می کنند . از سوی دیگر میانگین شرکت جوانان در تمام مراسم و مناسک اشاره شد 38 درصد بوده است.
ج)شرکت اعضاء خانواده جوانان در مراسم و مناسک مذهبی
آنگونه که در جدول شماره یک نشان داده شده 7/71 درصد اعضاء خانواده جوانان در مراسم عزاداری و 3/43 درصد انها نیز در نمازهای جماعت شرکت می کنند که به ترتیب در ردیف اول و دوم قرار گرفته اند . کمترین میزان شرکت در اعضاء خانواده جوانان را کلاسهای عقاید و احکام دارند . همچنین 1/39 درصد اعضا خانواده جوانان در مراسم جشن و شادی ولادت ائمه (ع) 1/31 درصد انها در کلاسهای قرآن ، 8/28 درصد در نماز جمعه و 3/23 درصد در سخنرانیهای اخلاقی و اعتقادی شرکت کرده و می کنند . از سوی دیگر میانگین شرکت اعضا خانواده جوانان در تمام مراسمو مناسک مذهبی مورد نظر 15/36 درصد بوده است .
د)میزان شرکت دوستان صمیمی و نزدیک جوانان در مراسم و مناسک مذهبی
بطور خلاصه 49 درصد دوستان نزدیک جوانان در مراسم عزاداری ، 7/34 درصد در مراسم جشن ولادت ائمه (ع) ، 6/36 درصد در نماز جماعت ، 6/24 درصد در کلاسهای قران ، 22 درصد در نماز جمعه ، 7/19 درصد در سخنرانیهای اخلاقی و اعتقادی و 9/14 درصد آنها نیز در کلاسهای عقاید و احکام شرکت کرده و می کنند.
نتیجه و تحلیل :
1-    همانگونه نشان دادیم مراسم عزاداری برای اباعبدا... الحسین علیه السلام در میان جوانان ، خانواده آنها دارای جایگاه ویژه ای بوده ، اکثریت جوانان ، خانواده ها و اعضا گروه دوستی آنها در مراسم مزبور شرکت می کنند . بنابراین برنامه ریزی بموقع میتواند سبب جریان صحیح فرهنگ پذیری و جامعه پذیری جوانان شده ، در نهایت زمینه ها انسجام ، همبستگی و تقویت و پویایی هویت دینی را فراهم و از نفوذ فرهنگی بیگانه جلوگیری نماید.
2-    نتایج بدست آمده نشان داد 42/61 درصد جوانان علاقمند به شرکت در مراسم جشن و شادی ولادتهای ائمه (ع) می باشند در حالیکه 7/47 درصد آنها در این مراسم شرکت می کنند . از سوی دیگر 62/58 درصد جوانان علاقمند به شرکت در عزاداری بوده اند ، در حالیکه 1/63 درصد آنها در مراسم مزبور شرکت کرده اند . شاید علت اساسی این موضوع ناشی از فشار هنجاری درون خانواده باشد ، چرا که 7/71 درصد اعضا خانواده جوانان در مراسم عزاداری شرکت می کنند و به همین دلیل تعدادی از جوانان نیز تحت فشار خانواده در مراسم مزبور شرکت می کنند . از سوی دیگر 1/39 درصد اعضاء خانواده در مراسم جشن و شادی ولادت ائمه اطهار (ع) شرکت می کنند و تعدادی از جوانان نیز تحت تاثیر خانواده از شرکت در مراسم مزبور علیرغم میل خود ، خودداری می کنند . بنابراین بنظر می رسد در خانواده ها و نیز از سوی برنامه ریزان و مسئولان فرهنگی ، آنچه بیش از همه مورد توجه و عنایت قرار گرفته و می گیرد ، مراسم عزاداری است و معمولا به مراسم جشن و شادی ولادت ائمه و یا اعیاد مذهبی بی توجهی و کم عنایتی می شود . در حالیکه باید بدانیم تاثیر مراسم جشن و شادی دینی حداقل کمتر از مراسم عزاداری نیست و اینگونه مراسم دینی نیز به همان میزان می تواند زمینه انتقال صحیح ارزشها و باورهای دینی به نسل جوان را فراهم کرده جلوی تاثیر فرهنگی بیگانه را بگیرند . بنابراین برنامه ریزان فرهنگی و دینی در کشور باید اولاً توجه لازم را بسوی برگزاری صحیح مراسم مزبور بنمایند و مراسمی با کیفیت جهت جذب جوانان بوجود آورند .
3-    مراسم عزاداری و مراسم جشن و شادی در میان سایر مناسک دینی دارای جایگاه ویژه ای می باشند ، چرا که شور و هیجان ، تحرک و جنب و جوش ، اشتیاق ، علاقه و عشق ، عواطف و احساسات و ... در آن دو ، به وفور یافت می شود . و اینها همان چیزهایی است که قبلا جزو ویژگی های ذاتی جوانی بر شمردیم. بنابراین دو مراسم شادی و عزاداری دینی بر خلاف سایر مراسمی که بر شمردیم، بدلیل مذکور بدون هیچ تلاش دیگری میتوانند نیازهای ذاتی جوانان را پاسخگو و انتقال ارزشها را نیز سالم و صحیح انجام دهند.
4-    همانگونه که اشاره شد میزان مشارکت جوانان ، اعضا خانواده و  دوستان نزدیکشان در کلاسهای قران ، کلاسهای عقاید و احکام ، سخنرانیهای اخلاقی و اعتقادی ، نماز جماعت و نماز جمعه پایین است . شاید یکی از دلایل آن ، عدم وجود ، شور و هیجان ، احساسات و عواطف و... در اینگونه مراسم و مناسک باشد . لیکن نکته مهمتر از همه عدم ارائه صحیح و مناسب مطالب مزبور به جوانان است که بررسی مفصل آن را به بعد موکول می کنیم. بنابراین اگر قرار است مراسم و کلاسهای مورد اشاره نیز مورد استقبال قرار گیرند ، اولا باید شور و هیجان ، احساس و عواطف و... لازم به آنها داده شود و ثانیاً عرضه مطالب به نحو جذاب و با روشهای مناسب صورت گیرد .
جدول شماره 1:توزیع علاقمندی و شرکت جوانان ، اعضا خانواده و دوستان صمیمی و نزدیک آنها در مراسم و مناسک مذهبی

وع مراسم و مناسک مذهبی

علاقمندی جوانان به شرکت در مراسم و مناسک مذهبی

شرکت جوانان در مراسم و مناسک مذهبی

شرکت اعضاء خانواده جوانان در مراسم و مناسک مذهبی

شرکت دوستان صمیمی جوانان در مراسم و مناسک مذهبی

مراسم عزاداری

62/58

1/63

7/71

49

کلاسهای قرآن

09/29

33

1/31

6/24

کلاسهای عقاید و احکام

06/23

22

8/16

9/14

سخنرانیهای اخلاقی و اعتقادی

38/30

4/24

3/23

7/19

مراسم جشن ولادت ائمه (ع)

42/61

7/47

1/39

7/34

نماز جماعت

42/36

5/41

3/42

6/31

نماز جمعه

03/31

3/34

8/28

22

میانگین شرکت در مراسم مذهبی

57/38

38

15/36

07/28

 
5-    طبق نتایج بدست آمده از تحقیق مزبور ، شرکت جوانان در مراسم و مناسک مذهبی سهم قابل توجهی از شکل گیری هویت مذهبی را بخود اختصاص داده است . در تحلیل رگرسیونی سه متغیر شرکت جوانان در مراسم و مناسک مذهبی و شرکت اعضا خانواده های جوانا در مراسم و مناسک مذهبی و شرکت دوستان صمیمی و نزدیک جوانان در مراسم و مناسک مذهبی با هویت مذهبی جوانان نتایج جدول شماره 2 بدست امده است .
 
 
جدول شماره 2 : رگرسیون چند متغیر هویت مذهبی

سطح معنی داری R2       

سطح معنی داری

ضریب رگرسیون

متغیرها

0000/0                         51/0

0000/0                         51/0

00000/0

45/0

شرکت جوانان در مراسم و مناسک مذهبی

0000/0

23/0

شرکت اعضاء خانواده جوانان در مراسم و مناسک مذهبی

0000/0

14/0

شرکت دوستان و نزدیک جوانان در مراسم و مناسک مذهبی

 
ضرایب رگرسیون بدست آمده نشان می دهد مهمترین متغیری که بیشترین تاثیر را بر هویت مذهبی جوانان دارد،. شرکت خود آنها در مراسم دینی است. بعبارت روشن تر به ازای هر بار شرکت جوانان در یکی از مراسم و مناسک دینی، هویت مذهبی آنها به اندازه 45/0 واحد تقویت می شود و این تاثیر گذاری با 100 درصد اطمینان قابل اطمینان است . بر اساس تحلیل رگرسیون دومین متغیری که وارد معادله خط می شود . شرکت اعضا خانواده جوانان در مراسم و مناسک دینی است . ضریب رگرسین بدست آمده برای متغیر مزبور نشان می دهد به ازای هر بار شرکت اعضا خانواده در یکی از مراسم مذهبی ، 23/0 واحد ، هویت دینی جوانان تقویت می شود و این میزان تاثیر گذاری نیز با اطمینان 100 درصد مورد قبول است .
سومین متغیر که تاثیر اندکی بر هویت دینی جوانان دارد . شرکت دوستان صمیمی و نزدیک جوانان در مراسم و مناسک مذهبی است . ضریب رگرسیون بدست آمده برای متغیر مزبور ، 14/0 واحد تقویت هویت دینی جوانان را به ازای هر بار شرکت دوستان نزدیک آنها در مراسم و مناسک مذهبی نشان می دهد. همانطور که در قسمت راست جدول شماره 2 نشان داده شده ضریب تعیین (R2 ) برای سه متغیر مزبور برابر 51/0 می باشد . معنی ضریب بدست آمده آن است که 51 درصد تغییرات هویت دینی با سه متغیر اشاره شده تعیین می شود به عبارت روشن تر اگر قرار باشد به تقویت هویت دینی اقدام کنیم می توان تا 51 درصد با برنامه ریزی از طریق شرکت جوانان ، خانواده و دوستان نزدیک آنها در مراسم و مناسک مذهبی ، به این هدف نائل آمد و بر عکس اگر کاهش شرکت در مراسم مزبور از سوی سه گروه مزبور را داشته باشیم به همان میزان هویت دینی تضعیف خواهد شد . در تحقیق اشاره شده هنگامی که رگرسیون هویت دینی بر تمام متغیرها مورد بررسی قرار گرفت ، باز هم مشاهده شد اولین متغیر با بیشترین میزان تاثیر گذاری بر هویت دینی ، شرکت جوانان در مراسم و مناسک مذهبی می باشد . ضریب تعیین بدست آمده برابر( R2=0/64 )می باشد که معنی آن این است که 64 درصد تغییرات هویت دینی با متغیرهایی که وارد معادله خط شده اند قابل اندازه گیری می باشند .
نکته جالب توجه اینکه در تحلیل رگرسیون هویت ملی نیز ، شرکت جوانان در مراسم و مناسک مذهبی قابل توجهی داشته و از این نظر سومین متغیر بوده است . این نتایج نشان می دهد اگر در پی شکل گیری ، تقویت و پویایی هویت دینی و حتی هویت ملی جوانان هستیم باید زمینه های شرکت گسترده آنها را در تجمعات دینی فراهم کرده ، آنها را در برابر نفوذ فرهنگی دشمن واکسینه و امنیت فرهنگی بوجود آوریم . بنابراین به هر میزان در فراهم کردن زمینه مزبور کوتاهی کنیم باعث تضعیف هویت دینی جوانان خواهیم شد و راه را برای نفوذ فرهنگی دشمن و بیگانه فراهم خواهیم کرد .
 وآخر دعوانا ان الحمد الله رب العالمین
محمد باقر آخوندی – دانشگاه بیرجند
دوم محرم الحرام 1342 قمری